Dziedzictwo naszej miejscowości
Historia Śleszowic
Od średniowiecznych początków wsi, przez pracę kolejnych pokoleń mieszkańców, aż po dramatyczne doświadczenia II wojny światowej.
Wieś o wielowiekowej historii
Śleszowice, położone w Beskidzie Małym, zachowały pamięć o dawnych właścicielach ziem, życiu rolniczym, rozwoju rzemiosła i wydarzeniach, które kształtowały losy kolejnych pokoleń. Szczególne miejsce w tej historii zajmują miejscowe tradycje religijne oraz doświadczenia mieszkańców w czasie wojny.
Początki wsi
Rozwój osadnictwa w dolinie Skawy i kształtowanie się Śleszowic.
Kaplica maryjna
Powstanie kaplicy z obrazem Matki Bożej Częstochowskiej.
865 mieszkańców
Wieś żyje przede wszystkim z rolnictwa i miejscowego rzemiosła.
133 domy
Śleszowice Dolne i Górne pozostają w rękach różnych właścicieli.
Wysiedlenia
Okupant przymusowo usuwa mieszkańców i przejmuje gospodarstwa.
Wyzwolenie wsi
Zakończenie niemieckiej okupacji Śleszowic.
Początki osadnictwa i pierwsze dzieje Śleszowic
Pierwotnie tereny Beskidu Małego należały do dzielnicy krakowskiej. W 1179 roku, na mocy darowizny Kazimierza Sprawiedliwego, zostały od niej oderwane i włączone do dzielnicy śląskiej. Według zachowanego opracowania historycznego w 1280 roku ziemie te weszły w skład Księstwa Cieszyńskiego w następstwie podziałów terytorialnych związanych z księciem Władysławem Opolskim. W początkach XIV wieku na tym obszarze wyodrębniały się księstwa oświęcimskie i zatorskie.
Początki samych Śleszowic sięgają pierwszej połowy XIV wieku. Powstanie wsi wiąże się z kolonizacją doliny Skawy prowadzoną przez Mikołaja z Benkowic, na ziemiach darowanych mu przez księcia oświęcimskiego Jana I Scholastyka. W drugiej połowie XIV wieku Śleszowice, podobnie jak pobliski Krzeszów, należały do Jana Szaszka, zwanego także Szaszkiewiczem.
Wieś dzieliła się na Śleszowice Dolne i Śleszowice Górne. Z przekazów najstarszych mieszkańców wynika, że Górnych Śleszowian nazywano „grzebieniakami”, a Dolnych – „onucerzami”. Określenia te przetrwały w lokalnej pamięci do współczesności.
Życie religijne, folwarki i zmiany własnościowe
Od XV wieku Śleszowice należały do parafii w Mucharzu, a od XVI wieku wchodziły w skład starostwa barwałdzkiego. W drugiej połowie XVI wieku na terenie Beskidu Małego upowszechniła się gospodarka folwarczna. Jej rozwój pogorszył sytuację miejscowych chłopów, obciążonych obowiązkami pańszczyźnianymi.
W 1638 roku starosta nowotarski i barwałdzki Mikołaj Komorowski wprowadził tzw. system najmu pańszczyzny, zobowiązujący chłopów do płacenia czynszu za niewykonane prace pańszczyźniane. Chociaż dekrety referendarskie określały wymiar pańszczyzny na dwa lub trzy dni w tygodniu, w praktyce prace te zajmowały niekiedy sześć dni.
Ważnym elementem życia religijnego mieszkańców był kult Matki Bożej Częstochowskiej. Wizerunek Maryi umieszczono w kaplicy wybudowanej w centrum wsi w 1749 roku. Obraz ten znajduje się obecnie w kościele wzniesionym w latach 1981–1996.
Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku ziemia krakowska znalazła się pod panowaniem Habsburgów. Władze zaborcze sprzedawały przejęte dobra królewskie; starostwo barwałdzkie nabył Franciszek Branicki. W XIX wieku Śleszowice były współwłasnością Gabrysiewicza i Kłosowskiego, którzy zbudowali swoje dwory na południowych stokach Jedlicznika.
Rolnictwo, rzemiosło i codzienne życie mieszkańców
W 1846 roku Śleszowice liczyły 865 mieszkańców. Podstawą utrzymania było rolnictwo, przede wszystkim uprawa zbóż i ziemniaków. Przy gospodarstwach zakładano niewielkie sady – zwykle o powierzchni około jednej czwartej morgi – w których rosły jabłonie, grusze i śliwy.
Rozległe lasy i rozwijająca się sieć tartaków sprzyjały rozkwitowi rzemiosła drzewnego. W Śleszowicach wykonywano z drewna między innymi zabawki, wieszaki, sanki i meble. Tradycja obróbki drewna pozostała ważną częścią lokalnego dziedzictwa.
W 1847 roku wieś dotknęła epidemia tyfusu. W latach 1848–1849 oraz w 1853 roku mieszkańcy zmagali się z cholerą i nieurodzajem ziemniaków. Wydarzenia te przyczyniły się do wzrostu umieralności.
W 1880 roku w Śleszowicach znajdowały się 133 domy. Śleszowice Dolne przeszły w posiadanie rodziny Mehlów; obejmowały dwie karczmy i 42 morgi ziemi. Śleszowice Górne należały do Józefa Gabrysiewicza, którego majątek obejmował trzy karczmy, tartak i 176 morgów ziemi.
Od I wojny światowej do okresu międzywojennego
Podczas I wojny światowej działania wojenne i nieurodzaj przyniosły mieszkańcom głód oraz niedostatek. Jednym z podstawowych posiłków były ziemniaki i zacierka nazywana „sapką”. Nazwa ta była jeszcze znana starszemu pokoleniu Śleszowian w czasach, z których pochodzi historyczne opracowanie.
W latach 1918–1939 we wsi działało Kółko Rolnicze. Zajmowało się między innymi rozprowadzaniem drzewek owocowych, dostarczaniem nawozów i nowych odmian zbóż oraz wspieraniem prac polowych w miejscowych i okolicznych gospodarstwach.
II wojna światowa – wysiedlenia i okupacja
W czasie okupacji niemieckiej większość gospodarstw chłopskich została przejęta przez niemieckich osadników, a wielu mieszkańców wysiedlono do Generalnego Gubernatorstwa lub wywieziono do Rzeszy na roboty przymusowe.
12 grudnia 1940 roku okupant wysiedlił część mieszkańców Śleszowic do Wadowic, skąd przewieziono ich wagonami towarowymi do Niemiec. Opuszczone gospodarstwa zajęli Niemcy. 31 lipca 1943 roku nastąpiło kolejne, ostateczne wysiedlenie, a wysiedlonych skierowano na Śląsk Cieszyński i Czeski oraz do Generalnego Gubernatorstwa.
Osoby pozostawione we wsi zmuszano do pracy u niemieckich osadników oraz w fabryce bomb w Mucharzu. Okres okupacji naznaczyły przymusowe wyjazdy, represje, zniszczenia i walka o przetrwanie.
24 stycznia 1945 roku – wyzwolenie Śleszowic
Po ciężkich walkach niemieccy okupanci zostali wyparci ze Śleszowic. Według przywołanych źródeł wieś wyzwoliły oddziały 38. Armii IV Frontu Ukraińskiego, w tym jednostki 242. Dywizji i 3. Korpusu, dowodzone przez gen. Wiktora Lisinowa. Działania wojsk na terenach Podbeskidzia prowadzone były przez IV Front Ukraiński pod dowództwem gen. armii Iwana Pietrowa.
Świadectwo mieszkanki Śleszowic
„Niemcy podpalali domy, zabierali dobytek materialny i żywność. Wysiedlali miejscową ludność do Wadowic, Jędrzejowa albo na Śląsk Cieszyński. Część ludności okupant wysłał na przymusowe roboty w głąb Niemiec. Tych, których pozostawił wykorzystano jako tanią siłę roboczą u bauerów oraz w Mucharzu. Za posiadanie broni, ukrywanie partyzantów czy Rosjan groziła kara śmierci wykonywana na miejscu lub zesłanie do obozu koncentracyjnego. A przecież nocą przychodzili ludzie z oddziału partyzanckiego »Boruty« i trzeba było udzielić im pomocy, głównie potrzebowali żywności i odzieży. Toczyły się ciężkie walki w rejonie Leskowca, w Krzeszowie, Tarnawie i w Śleszowicach. Kobiety, starcy i dzieci podczas walk ukrywali się w piwnicach. Mężczyźni próbowali pomagać radzieckiej armii. Po zagorzałej walce Niemcy zostali wyparci ze Śleszowic przez jednostki 38 armii IV Frontu Ukraińskiego. Pamiętam, było wówczas mroźno i dość duży śnieg. Większość domów została zniszczona. W mojej rodzinie panował szał radości, wyzwolono przecież naszą małą Ojczyznę – Śleszowice, a zarazem wdzięczność dla tych, którzy walczyli o przywrócenie jej wolności”.Maria Gałuszka, relacja ustna z 24 stycznia 1989 r.
Źródła historyczne
Opracowano na podstawie następujących materiałów:
- Kroniki Archiwum Parafialnego w Mucharzu.
- Zbiory Muzeum w Stryszowie, dokument z 1911 roku.
- Kronika Śleszowic w Archiwum Szkoły Podstawowej w Śleszowicach.
- B. Hojnacki, Beskidzkie echa wolności, Bielsko-Biała, 1987.
- Maria Gałuszka, relacja ustna, 24 stycznia 1989 roku.